Blog o historii sztuki użytkowej
Salon antyków


Katowice ul. Mikołowska 45

Tel. 508 355 125

no images were found

Samowary

Samowar

Jest to urządzenie metalowe do przygotowywania herbaty, charakterystyczne dla Rosji. Samowary używane są także w innych krajach. Pierwsze samowary rosyjskie pojawiły się około połowy XVIII wieku i nawiązywały do form czajników. Od połowy XIX wieku samowary, które wyrabiano fabrycznie prawie zawsze miały stempel oraz zaznaczony na kranach rozmiar. We współczesnych samowarach zamiast podgrzewania wody węglem stosuje się grzałki elektryczne.

 

DSCN5092 Samowar zmniejszony 25

Piękno biżuterii secesyjnej

Niezwykle delikatna i subtelna biżuteria, która zwraca uwagę wysokim poziomem
wykonania, ale także poprzez zastosowanie różnorodnych materiałów. Biżuteria inspirowana naturą
była niezwykłym elementem stroju ludzi żyjących na przełomie XIX i XX wieku.

01.Maison Vever (Paul et Henri)Boucle de ceinture [Paon]

1. Maison Vever (Paul i Henri), klamra w kształcie pawia, złoto, przeźroczyste szkło, krawanik, foto © Les Arts Décoratifs, Paris

Na początku należy wspomnieć krótko czym był styl secesyjny. Secesja (znana także pod
nazwami Style 1900, Movement belge, Ligne belge, Art Nouveau, Jugendstil, Sezessionstil, Stile
Liberty, Młoda Polska) powstała pod koniec XIX w. jako wyraz poszukiwań nowego stylu w sztuce
i trwała niezwykle krótko. Był to styl wzbudzający wiele kontrowersji, ponieważ zrywał niemal
całkowicie z tradycjami wykształconymi w ciągu wieków. Secesja odwoływała się w swojej
dekoracji i ornamentyce do świata roślin i zwierząt oraz do miękkiej, giętkiej linii, która była
fantazyjnie kształtowana. Główną ideą było, aby powstało dzieło totalne, Gesamtkunstwerk, z
wykorzystaniem wszelkich technik. Dzieła sztuki powstałe w tym okresie były mocno
krytykowane, jednak od mniej więcej 50 lat secesja budzi podziw i uznanie wśród kolekcjonerów
oraz pasjonatów sztuki. Dowodem na wzrost popularności Art Nouveau jest to, że pojawiają się
oddzielne, poświęcone mu aukcje. Styl ten w późniejszych czasach był wielokrotnie powtarzany w
formie stylizacji czy imitacji.(1)

Spory wpływ na secesję miały poglądy głoszone przez bractwo prerafaelitów, Johna
Ruskina, Williama Morrisa, ruch Arts & Crafts w Wielkiej Brytanii oraz symbolizm. Bractwo
prerafaelitów, powstałe w 1848 r. w Anglii głosiło, że należy zerwać ze sztywnymi regułami
akademizmu, które krępują sztukę. Natomiast John Ruskin, związany z bractwem, postulował, że
rzemiosło jest swoistym odrodzeniem się sztuki, a piękno można osiągnąć nie tylko dzięki talentowi
lecz dzięki pracy. Hasła Ruskina stały się niejako podstawą dla ruchu Arts & Crafts, który był
skupiony wokoło Williama Morrisa. Ruch ten projektował rozmaite rzeczy, które były wykonywane
tylko ręcznie. Jeśli chodzi o wpływ sztuki prerafaelitów, to w art nouveau widać m.in.
dekoracyjność, operowanie giętką linią oraz stylizację. Postulat ręcznego wytwarzania rzeczy
przejęła secesja co widoczne jest w dziełach sztuki czy wyrobach jubilerskich (2).

 

02.Lucien Gaillard

2. Lucien Gaillard, wisiorek Ćma ok. 1900, złoto, emalia, cytryn, rzeźbiony róg, jedwab,foto © Metropolitan Museum of Art, New York

Biżuteria była niezwykle plastycznym dodatkiem do stroju, który określał pozycję społeczną
osoby, która ją nosiła. Wyroby jubilerskie były dostosowane do ówcześnie panującej mody, która
nawiązywała do świata roślin i owadów. Popularne były gałązki, pędy kwiatów, dekoracyjnie
ułożone liście, stylizowane pióra ptaków, maszkarony, owady – ważki czy motyle, a nawet smoki (3).

 

W okresie fin de siecle poza kolczykami, pierścionkami, naszyjnikami czy bransoletami
noszono także zegarki, które były przypinane do sukni. Około 1900 roku najpopularniejszy był
zegarek kieszonkowy, wymyślony przez Abrahama-Louisa Bregueta. Zegarki te miały opracowaną,
bardzo dekoracyjną kopertę i ażurową zawieszkę. Męskie zegarki zawieszane były na łańcuszku, a
panowie wkładali je do kieszeni surdutu lub marynarki (4).
Bardziej okazałe elementy biżuterii takie jak wisiory, kolie, czy napierśniki wkładane były
na wyjątkowe okazje. Natomiast we włosy wsuwano kunsztownie wykonane diademy, w których
często pojawiały się drogocenne kamienie oraz grzebienie i szpilki (5).

 

Zakłady jubilerskie prześcigały się wręcz w tworzeniu nowych, co raz piękniejszych
wyrobów, które były wytwarzane z cennych kruszców oraz kamieni szlachetnych. Niektóre obiekty
były wprost rzeźbione w tak delikatnych materiałach jak szylkret, kości różnych zwierząt czy
minerały. Projektantami biżuterii byli tacy twórcy jak Louis Comfort Tiffany, Rene Lalique, Paul i
Henri Vever, Georges Foquet, Hector Guimard, Philippe Wolfers, Edward Colonna, Archibald
Knox, Lluis Masriera y Roses czy Lucien Gaillard.

 

Jubilerzy secesyjni posługiwali się różnorodnym materiałem: złotem, srebrem, platyną,
emalią, macicą perłową, bursztynem, kamieniami szlachetnymi o różnym szlifie, szylkretem,
metalami nieszlachetnymi czy rogiem. Wzornictwo odwoływało się do sztuki wschodniej –
japońskiej czy arabskiej. Niepowtarzalność tych wyrobów powodowała ich niezwykłą
popularność (6).

 

08.hector-guimard-brooch

3. Hector Guimard, broszka ok. 1909, foto © Metropolitan Museum of Art, New York

We wcześniejszych epokach oprawy biżuterii były projektowane tak aby jak najbardziej
podkreślić urodę kamienia szlachetnego, natomiast na przełomie wieków jubilerzy projektowali
każdy element jakby był samodzielnym dziełem sztuki. Natomiast w secesji to nie kamień był
najważniejszy w kompozycji, ale właśnie sama kompozycja oraz przedstawienie, które było
wykonywane z różnorodnych materiałów.

07.Mucha-Georges Fouquet Bague [Plume de paon]

4. Alfons Maria Mucha, Georges Fouquet, pierścionek ok. 1900, foto © Les Arts Décoratifs, Paris

W dobie renesansu rzemiosła artystycznego artyści nawiązywali współpracę z jubilerami.
Wielokrotnie zdarzało się, że biżuterię projektowali znani i cenieni w świecie sztuki artyści, a za
wykonanie odpowiedzialni byli jubilerzy. Przykładem takiej współpracy są projekty Alfonsa
Muchy, które były wykonywane przez Georgesa Fouqueta. Współpraca między Muchą a
Fouquetem była na tyle owocna, że ten pierwszy zaprojektował wnętrze salonu jubilerskiego
Foouqueta. Salon powstał w 1901 roku, został rozebrany w roku 1923 i przeniesiony do Musee
Carnavalet jako część ekspozycji. Jeśli chodzi o działalność Fouqueta to w jego dziełach widać
wpływ secesji, m.in. poprzez stosowanie różnych materiałów, giętką linię oraz zróżnicowanie
kolorystyczne. Do najczęściej stosowanej przez niego techniki można zaliczyć aplique-à-jour, która
przypomina witraż. Wyroby Fouqueta były sygnowane literą G lub Gges Fouquet (7).

 

Do najważniejszych twórców biżuterii w Art Nouveau należał René Lalique żyjący w latach
1860 – 1945. Jako jeden z pierwszych zaczął wykorzystywać mniej kosztowne materiały takie jak
srebro, platynę, kamienie jubilerskie, perły, rogi, kości czy bardzo pospolite rzeczy takie jak
orzechy w łupinach. Od 1902 roku zaczął stosować wydmuchiwane szkło w swoich wyrobach. Do
1909 roku Lalique sam produkował szkło dzięki czemu jest ono wyjątkowe i niepowtarzalne (8). Do
najczęstszych motywów pojawiających się w biżuterii Lalique’a należą motywy roślinne, głowa
kobiety o długich włosach tworzących skomplikowany, liniowy ornament (9). Klejnoty zawieszane
były na łańcuszkach, kółeczkach lub oprawach nawiązujących do głównej ozdoby. Biżuteria
wykonywana przez tego jubilera posiadała grawerowany napis R. Lalique do której czasem
dołączano kraj powstania (France) oraz numer. Dzieła Lalique’a można podziwiać w Muzeum
Sztuk Dekoracyjnych w Paryżu oraz w Muzeum Gulbenkiana w Lizbonie. Egzemlaprze, które
zostały sprzedane na początku naszego wieku osiągały kwoty od 15 tys. do 40 tys. dolarów za
przedmiot (10).

04.lalique Bracelet de cheville Chauve-souris

6. Rene Lalique, bransoletka ok. 1899, przeźroczyste szkło, emalia,złoto, opal, foto © Les Arts Décoratifs, Paris

 

Firma założona przez Louisa Comforta Tiffany’ego, Tiffany & Co. wytwarzała niezwykle
ekskluzywną biżuterię przed 1904 r.(11). Wyroby te stały się synonimem niezwykłego luksusu i
bogactwa, stanowiły niezwykle unikatowe wyroby. We wszystkich wyrobach jubilerskich widoczny
był wpływ Art Nouveau – uwzględniano kamienie ozdobne, szlachetne, a kolorystyka zestawiana
była różnorodnie i często o żywych, kontrastowych odcieniach. W Tiffany Art Jewelry Louis
projektował biżuterię w klasycznym stylu, taką jak jego ojciec oraz w duchu ówczesnej mody na
wyroby secesyjne. W swoich wyrobach Tiffany używał motywów roślinnych takich jak koniczyny,
dmuchawce, żurawina, czarne jagody czy truskawki (12).

05.Necklace tiffany

7. Louis Comfort Tiffany, naszyjnik ok. 1904, opal, złoto, emalia, foto © Metropolitan Museum of Art, New York

 

Duże zbiory biżuterii secesyjnej można znaleźć w Metropolitan Museum of Art w Nowym
Jorku, w Musee d’Orsay w Paryżu. Jeśli chodzi o Polskę to jeden z najliczniejszych zbiorów
biżuterii secesyjnej znajduje się w Muzeum Mazowieckim w Płocku. Kolekcja była gromadzona od
1974 r. i znajduje się w niej ponad 250 obiektów (13).

 

Powyższy artykuł ukazał się w magazynie Rynek Jubilerski, wiosna-lato 2016, s. 18-21.

 

Przypisy:

1 A. Szkurłat, Secesja. Przewodnik dla kolekcjonerów, Warszawa 2012, s.8, 11.
2 Tamże, s. 20.
3 Secesja i jej górnośląskie formy, red. K. Jarmuł, Katowice 2009, s.54
4 A. Szkurłat, op.cit., s. 295.
5 Secesja i jej górnośląskie formy, op. cit., s.54.

6 Secesja i jej górnośląskie formy, op. cit., s.54.
7 A. Szkurłat, op. cit., s.293.
8 http://collections.lesartsdecoratifs.com/fr [dostęp z dnia 2 III 2016 r.]
9 A. Szkurłat, op. cit., s.291.
10 A. Szkurłat, op. cit., s.292.

11 C. de la Bédoyère, Louis Comfort Tiffany. Arcydzieła, Warszawa 2011, s.173.
12 C. de la Bédoyère, op. cit., s.174.
13 Secesja i jej górnośląskie formy, op. cit., s.54.

 

Brak fotografii:
3. Rene Lalique, naszyjnik ok. 1894, złoto, emalia, ametysty, opal, foto © Metropolitan Museum of
Art, New York
6. Louis Comfort Tiffany, ozdoba do włosów ok. 1904, złoto, srebro, platyna, czarne opale,
diamenty, granaty, rubiny, emalia, foto © Metropolitan Museum of Art, New York

Ornamentyka – Renesnas i manieryzm

W dzisiejszym wpisie zaprezentujemy ornamenty, które pojawiły się w renesansie i manieryzmie.

Ornamentyka renesansowa bazowała w znacznej mierze na zdobnictwie antycznym. Było to spowodowane ogólnym zwrotem w sztuce, który zaowocował nowym stylem, w którym artyści zaczęli inspirować się naturą oraz sztuką antyku. Zmiany zaszły nie tylko w tematyce czy technice malarskiej, ale także w sferze ornamentyki. Poza antycznymi dekoracjami używano dość powszechnie ornamentów wschodnich, które były czasem dodatkowo przekształcane dzięki czemu powstawały nowe dekoracje. Popularnym motywem był także kaseton, który używano do przekrycia stropów w budowlach.

Informacje na temat niektórych ornamentów, takie jak arabeska i maureska, można odnaleźć tutaj. Informacje o ornamentach wywodzących się z antyku, czyli groteska, girlanda i feston znajdują się tutaj.

Poniżej opisane zostaną ornamenty, które pojawiły się w renesansie.

Ornament kandelabrowy – ornament w formie świecznika połączonego często z motywami dekoracyjnymi, takimi jak wić roślinna czy groteska ułożone w układzie symetrycznym. Ornament ten stosowany był na pionowych, wąskich płycinach. Rodowód tego ornamentu wywodzi się z antyku i stosowany był w renesansie, a później w klasycyzmie. Ornament ten pokrywał cokoły, płyciny i pilastry rzeźb oraz elementów architektonicznych.

ornament kandelabrowy

Przykłady ornamentu kandelabrowego.

Ornament cekinowy – jest to ornament, w którym głównym motywem są płaskie krążki zachodzące na siebie jeden na drugi. Czasem widoczne są otwory w krążkach, przez które widoczna jest czasem sznur, na które są nawleczone. Ornament ten wykorzystywany na wąskich, pionowych płycinach. Ornament ten występował w płaskorzeźbie, dekoracji architektonicznej, grafice i w rzemiośle artystycznym.

ornament cekinowy

Ornament cekinowy.

 

Zwis – jest to motyw dekoracyjny w formie pęku kwiatów, owoców lub liści, podwieszony w jednym punkcie. Terminem tym określa się motyw dekoracyjny, który występował w renesansie i baroku.

zwis

Zwis z kwiatami i owocami.

Panoplia – motyw dekoracyjny w postaci wiązki skrzyżowanych elementów uzbrojenia takich jak oręża, zbroje, sztandary, proporce czy tarcze. Panoplia są ukształtowane w określony kształt geometryczny, np. prostokąt, kwadrat. W renesansie i baroku występowały także zwieńczenia panopliowe.

Panoplia

Przykład panoplii.

Putto – motyw dekoracyjny przedstawiający małego nagiego chłopca, pojawiający się w renesansie w rzeźbie i malarstwie. Putto nawiązuje do antycznego wyobrażenia Erosa. Terminem putto określa się także postacie aniołków występujące w kościelnej sztuce renesansowej, barokowej i rokokowej.

Putto

Grupa figuralna z puttami.

Woluta, ślimacznica – element architektoniczny i motyw ornamentalny w kształcie spirali lub zwoju. Występuje jako motyw w zwieńczeniach w okresie renesansu, manieryzmu i w baroku. Szczególną odmianą woluty jest tzw. spływ wolutowy charakterystyczny dla manieryzmu i baroku, wypełniający przestrzeń pomiędzy węższą kondygnacją wyższą i szerszą kondygnacją niższą. Woluty występowały także w architekturze klasycznej jako element zwieńczenia głowicy.

woluta

Woluta.

Ząbki, denticuli – motyw dekoracyjny ukształtowany z prostokątnych ząbków umieszczany na gzymsie w belkowaniu doryckim i korynckim. Do ornamentyki został przejęty w renesansie, wykonywany w architekturze oraz malarstwie iluzjonistycznym. Ząbki to także każdy motyw dekoracyjny złożony z elementów zbliżonych kształtem do zębów.

Denticuli

Poniżej gzymsu z kimationem jońskim widoczne są denticuli.

 

Ornamentyka powstała w manieryzmie była w większej mierze oparta na geometrii, stanowiła wyraz poszukiwań nowej formy, która odwoływałaby się nie do antyku, który był popularny w renesansie, ale do czegoś innego, nowego. Zdobienia te w większej mierze pojawiały się jako element dekoracyjny w rzemiośle artystycznym, meblarstwie, snycerstwie czy rzeźbie.

Rollwerk, ornament zwijany, ornament kartuszowy, ornament zawijany – ornament manierystyczny, w którym elementy przypominają wycięte z blachy, zawijające się na zewnątrz lub wewnątrz i komponowane przestrzennie. Ornament ten ukształtował się we Francji, rozwinął w Niderlandach ok. połowy XVI w., następnie rozprzestrzenił się w Europie i trwał do 2 ćwierci XVII wieku. Ornament ten był stosowany w rzemiośle artystycznym, snycerstwie, malarstwie, rzeźbie. Występował często z ornamentem okuciowym, tworząc ornament okuciowo-zwijany.

cdscsd

 

Ornament okuciowy – pojawił się w manieryzmie, ma charakter dekoracji płaszczyznowej. Zbudowany jest z płaskich listew i płycin naśladujących żelazne okucia. Ornament ten kształtowany jest w geometryczne formy, czasem jest ażurowy, do którego dołączone są takie elementy jak np. małe rauty, kaboszony, imitacja główek gwoździ, elementy fantastyczne. Dekoracja z tym ornamentem pojawiła się w kamieniu, stiuku, metalu i drewnie. Ornament okuciowy występował w dekoracji architektonicznej, snycerstwie (np. ołtarze, stalle, ambony), rzemiośle artystycznym, meblarstwie (np. jako intarsja), złotnictwie. Często występował w zestawieniu z ornamentem zawijanym.

ornament_okuciowy

 

W kolejnych wpisach zostaną przedstawione ornamenty z okresu baroku, regencji oraz rokoko.

Ornamentyka – Średniowiecze i sztuka islamu

W dzisiejszym wpisie przedstawimy ornamenty, które wykształciły się w romanizmie, gotyku oraz jako ciekawostkę zaprezentujemy zdobienia występujące w sztuce islamu.

Omawianie ornamentyki wykształconej w okresie średniowiecza należy rozpocząć od nawiązania do czasów Karola Wielkiego oraz sztuki iryjskiej. To swoiste cofnięcie się w czasie podyktowane jest tym, że część ornamentów, które występowały u schyłku antyku i w Bizancjum pojawiły się w sztuce VIII w. za sprawą zainteresowania Karola sztuką i kulturą antyczną. Umiłowanie do antyku widoczne jest w dekoracji kaplicy pałacowej w Akwizgranie, która wyraźnie nawiązuje do sztuki z Rawenny czy Rzymu pochodzącej z wcześniejszych okresów.

96001333_1

Akwizgran, fragment dekoracji kaplicy pałacowej

 

DSCN2740_1

Rawenna, Mauzoleum Galli Placydii

Jeśli chodzi o nawiązanie do sztuki iryjskiej, to odwołanie to można uzasadnić tym, że plecionka, którą można odnaleźć na miniaturach ze środowiska iryjskiego pojawia się w sztuce romańskiej w bardziej zgeometryzowanej i uproszczonej formie. Pojawienie się tych ornamentów można wytłumaczyć migracją ksiąg, w których znajdowały się bogato zdobione iluminacje.

W sztuce romańskiej dominował ornament geometryczny zaczerpnięty z architektury, a także ornament roślinny. Ornamentyka bazowała na prostych kształtach, które były rytmicznie powielane w kompozycje pasowe lub dopasowane do konkretnych miejsc. W sztuce obowiązywało tzw. „prawo ram”, wedle którego wszystko było dopasowane do każdego pola. Widoczne to było zwłaszcza w dekoracji rzeźbiarskiej oraz architektonicznej.

romanesque-ornament-granger

Przykłady ornamentyki romańskiej

romanski_fryz_plecionkowy

Romański fryz plecionkowy

romanski_ornament

Romański ornament „kostkowy”

Plecionka – motyw dekoracyjny złożony z linii, wstęg, taśm, pasów lub listew (plecionka geometryczna), ciał zwierzęcych lub wstęg z głowami i kończynami zwierzęcymi (plecionka zwierzęca), łodyg roślinnych lub wstęg z liśćmi i kwiatami (plecionka roślinna). Elementy plecionki zachodzą na siebie wzajemnie naprzemiennie, u dołu i u góry całej kompozycji. Mogą zwijać się w spirale, skomplikowane układy ósemek czy warkoczy. Poza sztuką celtycką występuje na Bliskim Wschodzie, a także w późniejszych okresach w sztuce – w romanizmie, malarstwie miniaturowym (malarstwo iryjskie) czy w mozaikach.

PLECIONKACELTYCKA

 

 

W okresie trwania gotyku ornamentyka ewoluowała ku formom ostrzejszym. Pojawiły się formy lancetowate, wydłużone, jak na przykład stylizowane kwiaty czy gałązki, suchy akant oraz ornament geometryczny (maswerk). Obok zdobień roślinnych czy geometrycznych występowały także chimery.

Rozeta – motyw dekoracyjny o formie stylizowanego, rozchylonego kwiatu (pierwotnie róży). Rozety miały dośrodkowy układ płatków i występowały we wszystkich dziedzinach sztuki. Pierwsze, proste rozety pojawiły się już w romanizmie, jednak największy ich rozwój przypadł na czas gotyku, kiedy to element ten był umieszczany na fasadach kościołów. Z biegiem czasu rozety miały co raz bardziej skomplikowaną formę oraz zdobienia. W późniejszych czasach motyw ten występował np. jako dekoracja kasetonów lub plafonów.

Rozeta

Rozeta, Notre Dame w Paryżu

Wieloliść – motyw dekoracyjny, często geometryczny, stylizowany na liście lub płatki kwiatów, składa się z powtórzonych rytmicznie odcinków łuku o różnych kształtach, np. zaostrzonego, podkowiastego, itp. Wieloliście można rozróżnić po ilości zastosowanych łuków, np. dwu-, trój-, czworo-, pięcio- itd. Początkowo motyw ten stosowany był jako otwarta lub zamknięta forma, np. jako dwulistne zamknięcie okien. Formą wieloliścia jest rozeta, która podzielona wewnętrznie na oddzielne segmenty.

Ciekawostką jest fakt, że do formy trój- i czworoliścia nawiązywano także w architekturze już w okresie późnej starożytności, romanizmu i w gotyku. Istnieje termin taki jak układ treflowy, który opisuje układ pomieszczeń w świątyniach chrześcijańskich opartych na motywach wieloliściach.

 

W sztuce islamu można wyodrębnić kilka motywów dekoracyjnych stosowanych jako ornament. Należą do nich takie ornamenty jak arabeska, maureska, ornament epigraficzny. W sztuce tej występował także motyw dekoracyjny łuków wielolistnych.

Łuk podkowiasty

 

Arabeska – ornament roślinny, wywodzi się ze sztuki starożytnej. W sztuce islamu istniała także jego mocno stylizowana forma.

Arabeska

Arabeska

Ornament epigraficzny – motyw zdobniczy oparty na stylizowanych, rytych literach.

Przykład ornamentu epigraficznego

Maureska – ornament płaszczyznowy zbudowany ze stylizowanych wici roślinnych o silnie przekształconych łodygach, liściach oraz kwiatach, ułożonych symetrycznie i wypełniający całkowicie pole. Motyw ten wykształcił się w sztuce islamu i oparty był na motywach hellenistycznych. Był to popularny motyw w Europie w dobie renesansu, szczególnie w wyrobach rzemiosła artystycznego.

maureska_

Maureska

Ornamentyka – Starożytność cz. II

W dzisiejszym wpisie przedstawimy ornamenty powstałe w sztuce Starożytnej Grecji, Rzymu, Bizancjum oraz Północnej Europy.

 

Ornamentyka w Starożytnej Grecji

Ornamentyka w sztuce greckiej najbardziej widoczna jest w architekturze oraz w dekoracji naczyń. Zachowane przykłady dotyczą w głównej mierze tych dwóch dziedzin sztuki, ponieważ malarstwo z tego okresu nie zachowało się. W Starożytnej Grecji najpierw pojawiły się ornamenty geometryczne, bazujące na prostych kształtach, takie jak spirala, zygzak, meander czy fala. Jako ciekawostkę można dodać, że ornament falisty znany był pod inną nazwą – „biegnący pies”.

W Starożytnej Grecji wykształciło się specyficzne zdobienie zwane kimationem (krajnikiem). Jest to ornament ciągły w formie pasa ze stylizowanych liści, który występuje w architekturze, malarstwie oraz rzemiośle artystycznym. Kimationy obecne w dekoracji architektonicznej posiadały zdobienie z różnorakich elementów. Te najprostsze posiadały zdobienie geometryczne (kimation dorycki, joński) lub kwiatowe (kimation lesbijski). W dalszym etapie rozwoju tej sztuki pojawiły się ornamenty roślinne złożone z pojedynczych motywów, takich jak liście lub kwiaty, które są połączone ze sobą w ciągły pas dekoracji. Przykładem takiej dekoracji jest akant, feston, palmeta oraz rozeta. Występują też zdobienia z motywami figuralnymi, jak np. maska. W sztuce tego okresu występowały dekoracje złożone z ornamentów zwierzęcych (delfiny, bukranion), pojawiły się  także zdobienia stosowane wcześniej w architekturze, takie jak astragal, ząbki lub perełki.

Poniżej przedstawiamy kilka ornamentów oraz sposobów dekoracji w sztuce greckiej.

kimation jonskikimation lesbijski

Kimation

Ornamenty roślinne:

Akant – ornament stworzony w oparciu o liście, łodygi oraz kwiaty rośliny rosnącej dziko w strefie śródziemnomorskiej. Ornament ten wykształcił się w okresie starożytnym. W kolejnych epokach przybierał rozmaite formy – od prostej formy, odwzorowującej realne kształty rośliny, poprzez wybujałą postać obecną w sztuce barokowej aż po zredukowane formy takie jak akant suchy.

Acanthus_(PSF)aaa

Arabeska – wywodzi się ze stylizowanej wici roślinnej, którą stosowano w starożytności.

800px-Ara_pacis_fregio_lato_ovest,_volute

Feston – motyw dekoracyjny w formie podwieszonego po bokach zwisającego ku dołowi pęku kwiatów, złożonych z liści, kwiatów i owoców. Jest to także określenie na podwieszoną w ten sposób tkaninę. Często festony zawieszone są na guzach i przewiązane wstęgą lub kokardą. Ornament ten stosowany był w dekoracjach starożytnych (głównie w Rzymie), renesansowych,manierystycznych, barokowych i klasycystycznych.

feston

Girlanda – wieniec o zamkniętej formie z liści lauru, dębu, kwiatów lub owoców.

girlandaaa

Palmeta – motyw dekoracyjny w formie rozłożonego wachlarzowo, symetrycznego, stylizowanego liścia palmy. Wykorzystywany jako pojedynczy motyw zdobniczy lub też zestawiany w formie pasa ciągłego.

ornament_palmetowy

Ornament zwierzęce:

Bukranion – motyw dekoracyjny o kształcie czaszki byka często o znaczeniu symbolicznym -jako symbol zwierzęcia ofiarnego, zazwyczaj płaskorzeźbiony, stosowany głównie w architekturze rzymskiej (umieszczany był na metopach, fryzach,a poszczególne elementy połączone są za pomocą girlandy z liśćmi, kwiatami i owocami, która jest zawieszona na rogach). Ornament ten pojawił się ponownie w czasach późniejszych w renesansie oraz klasycyzmie. Podobnym elementem dekoracyjnym jest aegikranion (jest to czaszka kozy, mająca podobną dekorację i podobną symbolikę).

bukranion

Bukefalion – motyw dekoracyjny w kształcie łba żywego konia, przyozdobionego wstęgami i girlandami, często płaskorzeźbiony, stosowany w sztuce sepulkralnej starożytnej Grecji i Rzymu.

Ornamenty geometryczne:

Meander – ornament w formie ciągłego pasa dekoracji złożony z linii prostych załamujących się pod kątem prostym. Powstało kilka typów tego zdobienia, m.in. poprzez nakładanie na siebie linii czy też przenikające lub zanikające linie.

meander

Astragal – jest to ornament w formie ciągłego pasa dekoracyjnego złożonego z półwypukłych perełek lub krążków oddzielonych od siebie. Początkowo występował on w dekoracji architektonicznej i zazwyczaj umieszczano go pomiędzy trzonem kolumny a głowicą lub jako dekorację bazy

ornament_astragal

Motywy dekoracyjne w sztuce greckiej:

Gryf – motyw dekoracyjny wykorzystywany w sztuce greckiej i rzymskiej. Stworzenie to ma ciało lwa, skrzydła i głowę drapieżnego ptaka. Motyw ten umieszczany był w zdobieniach architektonicznych, malarstwie oraz rzemiośle.

659px-Satyr_griffin_Arimaspus_Louvre_CA491

Układ antytetyczny – jest to dekoracyjny układ figuralny lub ornamentalny o elementach przeciwstawiających się sobie po obu stronach osi symetrii. Składa się z elementu środkowego i bocznych lub tylko z bocznych. Występuje jako układ zamknięty lub stanowi ogniwo układu ciągłego. Stosowany często w Starożytności, odgrywał znaczącą rolę w kościelnej sztuce średniowiecznej, a także w ornamentyce renesansowej (groteska) i klasycystycznej.

lwia_brama_w_mykenach

Układ heraldyczny – jest to niewłaściwie używane określenie na elementy dekoracyjne ustawione w układzie antytetycznym. Często motywy te są stylizowane na części pochodzące z herbów, np. lew kroczący ujęty z profilu.

Starożytny Rzym oraz Bizancjum, będące spadkobiercą sztuki antycznej nie wykształciły nowych ornamentów, ale korzystały z powszechnie już znanych greckich zdobień. Jak wspomniane było w poprzednim wpisie, dekoracje rzymskie były niezwykle barwne.

Groteska – jest to ornament składający się z wici roślinnej, w którą wpleciono motywy dekoracyjne, figuralne i zwierzęce, owoce, kwiaty, panoplia, elementy architektury czy rzeczy fantastyczne. Ornament ten wytworzył się w sztuce rzymskiej w I w. n.e. i występował także w późniejszych okresach (renesans, klasycyzm) jako samodzielny motyw dekoracyjny lub też w połączeniu z innymi dekoracjami.

11326327_854825754601487_628042199_na

Sztuka bizantyjska

W sztuce bizantyjskiej pojawiają się wcześniej wspomniane dekoracje i motywy zdobnicze. Swoistą nowością jest ornament geometryczny, który mimo prostej formy układany jest naprzemiennie w formy przypominające meander. Spośród dekoracji, jakie można oglądać w zachowanych zabytkach bizantyńskich i wczesnochrześcijańskich popularne były gwiazdy, rozetki, kwiaty, stylizowane wici roślinne oraz proste zdobienia złożone z elementów geometrycznych.

screen-shot-2015-06-08-at-8-00-27-pmm

54b04570f8c5dba72a52a77f879d543e m848d5f533e4fd7fddbaa6817e85b6453 m

mausoleum-galla-placidia6-637x862m

Północna Europa

Na północy Europy w sztuce celtyckiej i germańskiej najpopularniejszy był ornament geometryczny, a w szczególności spirale i niezwykle skomplikowane plecionki.

Plecionka – jest to ornament złożony z linii, wstęg, taśm, pasów lub listew (plecionka geometryczna), ciał zwierzęcych lub wstęg z głowami i kończynami zwierzęcymi (plecionka zwierzęca), łodyg roślinnych lub wstęg z liśćmi i kwiatami (plecionka roślinna). Elementy plecionki zachodzą na siebie wzajemnie naprzemiennie, u dołu i u góry całej kompozycji. Mogą zwijać się w spirale, skomplikowane układy ósemek czy warkoczy. Poza sztuką celtycką występuje na Bliskim Wschodzie, a także w późniejszych okresach w sztuce – w romanizmie, malarstwie miniaturowym (malarstwo iryjskie) czy w mozaikach.

PLECIONKACELTYCKA