Blog o historii sztuki użytkowej
Salon antyków


Katowice ul. Mikołowska 45

Tel. 508 355 125

.

Secesja

352.3

Toaletka dębowa, secesja. Fot.: Silesia Art Katowice ul. Mikołowska 45.

Styl artystyczny obejmujący wiele dziedzin sztuki, w Polsce znany jako secesja – narodził się u schyłku XIX wieku wzbudzając od samego początku szereg sprzecznych opinii oraz silnych emocji. Z jednej strony zachwycał nowatorów znudzonych historyzmem występującym w sztuce XIX stulecia, z drugiej zaś budził niesmak wśród artystów przywiązanych do tradycji, harmonii i klasycznej formy.

Szukając źródeł owego oryginalnego, choć krótko trwającego zjawiska, należy cofnąć się do połowy XIX wieku, kiedy to w 1848 roku w Anglii założone zostało tajemnicze Bractwo Prerafaelitów – młodych artystów głoszących zerwanie z akademizmem (ich zdaniem „skostniałym”) zafascynowanych estetyką okresu włoskiego quattrocenta, postulujących odrodzenie sztuki poprzez rzemiosło artystyczne, a także odrodzenie moralne ludzkości poprzez wychowanie w kulcie piękna.

WIEDEŃ - (salon secesyjny) musee d'orsay,jpg

Salon secesyjny. Fot.: Musee d’orsay.

Meble secesyjne

Wyznający powyższe idee angielski ruch Arts& Crafts nadał rzemiosłu artystycznemu rangę Sztuki, zapowiadając tym sposobem międzynarodowy styl – secesję, za której główne ośrodki w Europie uznaje się Francję, Hiszpanię, Belgię czy Austrię. W każdym państwie wykształciły się oryginalne cechy charakterystyczne owego stylu, obejmującego nie tylko malarstwo, rzeźbę czy architekturę, ale również szeroko pojętą sztukę użytkową z meblami i ceramiką włącznie.

Glasgow-School-of-Art-Mackintosh

Meble Mackintosh. Fot.: Museum of Glasgow.

Anglia

Jednym z najsłynniejszych angielskich projektantów mebli secesyjnych był Mackintosh. Jego wizytówką stały się meble o bardzo wysokich, pionowych oparciach wykonanych z kratownicy, lub dwóch pionowych szczeblin, u góry spiętych płaskim owalnym elementem z wyciętą sylwetką lecącego ptaka.

BELGIA - witryna bovy, fot.the metropolitan museum of art,jpg

Witryna Bovy. Fot.: The Metropolitan Museum of Art.

Belgia

Meble Henriego van de Veldego charakteryzują się typową dla secesji giętą linią i płynnymi kształtami podkreślającymi strukturę, a także masywnością i rzeźbiarskim opracowaniem detali dekoracyjnych. Elementy konstrukcyjne i ornamentalne przenikają się tworząc harmonijną całość.

Gustave Serurrier Bovy tworzył meble o płynnej linii – ażurowe elementy oraz wygięte listwy dodawały im lekkości. Konstrukcje i fornir wykonane były zazwyczaj ze szlachetnych gatunków drewna. Projektował także meble bliższe geometrycznej stylistyce niemieckiego Jugendstilu lub wiedeńskiej secesji.

FRANCJA _ galle,for.artnet.com

Buterfly Bed, Galle. Fot.: artnet.com.

Francja

Artyści francuscy (skupieni głównie w ośrodkach w Paryżu i Nancy) stosowali ornamenty zaczerpnięte ze świata roślin oraz owadów, zacierając tektonikę mebla. Prace ebenistów paryskich cechowała symetria, wyrafinowane kształty, proste, oszczędne formy, jednobarwna tapicerka. Nie stosowali markieterii w przeciwieństwie do ebenistów Z Nancy (Galle), którzy dzięki materialistycznemu traktowaniu elementów konstrukcyjnych otrzymali formy organiczne, zoo,orficzne oraz rzeźby.

Galle – tworzył meble z najszlachetniejszego drewna drzew owocowych, orzecha oraz mahoniu. Markieterie zazwyczaj przedstawiały pejzaż lub motywy roślinne. Lekkości dodawały im ażurowe dekoracje obramień oraz obrzeży.

BELGIA - musee d'orsay nav de velde

Meble Henri de Velde. Fot.: Musee d’orsay.

Wiedeń

Meble wiedeńskie charakteryzowała powściągliwa forma o zgeometryzowanej lub lub linearnej dekoracji często z ażurowymi elementami, głównie w formie kratownicy. Stosowano także inkrustowane ponneaux (drewno owocowe, macica perłowa). Wyróżniają się meble projektowane przez Josefa Hoffmanna, wykonywane w fabrykach giętych m.in. Thonet.

Josef Hoffmann 1913 dining room. Fot. New York Art

Jadalnia, Josef Hoffmann. Fot.: New York Art.

Art Deco

Art Deco 2

Art Deco. Fot. Muzeum Mazowiecki w Płocku.

Art Deco – styl dekoracyjny, którego szczytowy rozwój przypada na lata 20-te XX wieku, a pewne formy trwają w niektórych dziedzinach plastyki do lat 40-tych.Występował zarówno w Europie jak i Stanach Zjednoczonych. Odwoływał się do idei odrodzenia rzemiosła, rozwijał zasady syntezy sztuk, postulował ścisły związek sztuki z przemysłem. Inspirację czerpał z różnych źródeł: kultur egzotycznych (nurt orientalny),tradycji antycznej (nurt klasycyzujący), kierunków sztuki awangardowej – fowizm, kubizm etc.(nurt geometryzujący) oraz folkloru (nurty narodowe).

Art Deco 3

Art Deco. Fot. Muzeum Mazowiecki w Płocku.

Cechy charakterystyczne dla wyrobów okresu Art Deco to: syntetyzowanie i upraszczanie form, prostolinijność, symetria, płaszczyznowość, kontrastowość kolorystyki, a także geometryzowanie motywów roślinnych i zoomorficznych. Zawsze jednak zdobnictwo podporządkowane było funkcji i tworzywu.

Art Deco 4

Art Deco. Fot. Muzeum Mazowiecki w Płocku.

Art Deco występował głównie w rzemiośle artystycznym, związanym z wyposażeniem wnętrz, ale obejmował także rzeźbę, architekturę, grafikę, biżuterię czy modę damską.

Art Deco 6

Art Deco. Fot. Muzeum Mazowiecki w Płocku.

Meble tego okresu łączyły funkcjonalność i komfort z nowoczesnym, oszczędnym w dekoracje (w porównaniu np. do secesji) wyglądem. Ich forma była zgeometryzowana i syntetyczna. Do produkcji zaczęto używać min. stali nierdzewnej i aluminium. Popularne stało się także egzotyczne drewno(palisander, mahoń, heban) oraz lakierowane wykończenie i intarsje.

Art Deco 1

Art Deco. Fot. Muzeum Mazowiecki w Płocku.

Wszystko to razem sprawia, że meble Art Deco bardzo charakterystyczne, wygodne, eleganckie i nowoczesne były w totalnej opozycji do asymetrycznego, miękkiego i delikatnego stylu secesyjnego, zaś dzięki swojej oryginalnej formie oraz szlachetnym materiałom do dziś znajdują wielu miłośników oraz są poszukiwane i gromadzone przez kolekcjonerów.

Art Deco 5

Art Deco. Fot. Muzeum Mazowiecki w Płocku.

Śląskie fabryki porcelany, cz. II.

Giesche 4

Giesche, zestaw kawa/herbata. Fot.: Silesia Art Katowice ul. Mikołowska 45.

Giesche 4.1

Giesche, sygnatura. Fot.: Silesia Art Katowice ul. Mikołowska 45.

Bogucice

Pierwsza na Górnym Śląsku fabryka porcelany powstała w roku 1920 w Szopienicach- Roździeniu. Po wykupieniu jej (jeszcze w tym samym roku) przez Richarda Czudaya otrzymała nową nazwę: Czuday Werke G.m.b.H. W 1923 roku współwłaścicielami fabryki (specjalizującej się wówczas głównie w produkcji elementów elektrotechnicznych) zostali spadkobiercy Gieschego (którzy nabyli 51% akcji należących do fabryki). Kupno budynków (dawnej fabryki pasz w Bogucicach) i zaadaptowanie ich na nowoczesną fabrykę porcelany – umożliwiło już w 1925 roku otwarcie jej pod nazwą „Fabryka Porcelany Giesche”. Produkowano wówczas nie tylko serwisy kawowe, herbaciane czy obiadowe, ale również wazony, świeczniki, talerze okolicznościowe, oryginalne figurki przedstawiające zwierzęta, komplety na produkty sypkie i przyprawy, bombonierki, flakoniki. Spółka Giesche zatrudniała wielu ludzi i porcelanę gorszej jakości sprzedawała pracownikom po bardziej przystępnych cenach.

W latach 20-stych dyrektor Richard Czuday odszedł z firmy i założył własną wytwórnię porcelany pod nazwą „Czuday” na terenie dawnej huty cynku w Bykowinie.

Znacjonalizowana po II wojnie światowej do 1952 roku nosiła nazwę Giesche Fabryka Porcelany S.A, następnie zmieniono ją na Bogucice.

Franz Huta 3.

Huta Franciszka, zestaw mleczników. Fot.: Silesia Art Katowice ul. Mikołowska 45.

Franz Huta 3.1

Huta Franciszka, sygnatura. Fot.: Silesia Art Katowice ul. Mikołowska 45.

 

Bykowina-Ruda Śląska

Fabrykę porcelany założył tam na terenie nieczynnej już huty cynku („Huty Franciszka”) w 1928 roku Richard Czuday . Niestety z wielu różnych przyczyn ( min. kryzysu światowego oraz dużej ilości porcelany na rynku) fabryka przeżywała liczne trudności finansowe, była też kilka razy zamykana. Do 1950 roku produkowała porcelanę pod nazwą „Polska Fabryka Porcelany Sp. z o.o. Huta Franciszka Górny Śląsk”. Wyroby charakteryzowała prostota formy oraz oszczędna dekoracja. Produkowano serwisy kawowe, herbaciane, pojemniki kuchenne, patery, popielniczki etc. Po upaństwowieniu stała się filią fabryki bogucickiej.

Bogucice 1

Bogucice, zestaw kawa/herbata, 6-osobowy. Fot.: Silesia Art Katowice ul. Mikołowska 45.

Bogucice 1.1.

Bogucice, sygnatura. Fot.: Silesia Art Katowice ul. Mikołowska 45.

Śląskie fabryki porcelany cz. I.

 Produkcja porcelany na Śląsku posiada wieloletnią tradycję, a jej początki sięgają I poł. XIX wieku. Eksportowana do wielu krajów Europy, ale nie tylko, cieszyła się dużym zainteresowaniem zarówno ze względu na walory estetyczne (serwisy, figurki, świeczniki etc.) jak i praktyczne (porcelana sanitarna).

CT Tielsch 1

CT Tielsch, dzbanek. Fot.: Silesia Art ul. Mikołowska 45.

CT Tielsch 1.1

CT Tielsch, sygnatura. Fot.: Silesia Art ul. Mikołowska 45.

 

Wałbrzych – Stary Zdrój

W roku 1845 w Starym Zdroju Carl Tielsch założył fabrykę porcelany, której znakomitej jakości wyroby przez znawców porównywane były do wytworów Królewskiej Manufaktury Porcelany w Berlinie. Nic dziwnego, że prężnie rozwijająca się firma już w II poł. XIX wieku rozrosła się do trzech fabryk. W skład luksusowych produktów wchodziły: serwisy do kawy i herbaty, zestawy obiadowe, ozdobne patery, świeczniki, kałamarze, przyciski do papieru, przybory toaletowe czy porcelana elektrotechniczna, a także różnych rozmiarów figurki oraz figury sakralne. Porcelana z manufaktury Tielscha charakteryzowała się wysokim poziomem wykonania, oraz oryginalnymi zdobieniami – od malowanych kobaltem po zdobione realistycznymi wizerunkami zwierząt (np. ryb) , scenkami rodzajowymi (wazony) czy bogatą dekoracją kwiatową (róże, maki, chabry). Fabryka, która w 1952 roku otrzymała nową nazwę „Wałbrzych” produkuje do dziś, znajdując odbiorców na całym świecie.

CT Tielsch 2

CT Tielsch, talerz. Fot.: Silesia Art ul. Mikołowska 45.

CT Tielsch 2.1

CT Tielsch, sygnatura. Fot.: Silesia Art ul. Mikołowska 45.

Jaworzyna Śląska

Jedną z najstarszych (założoną w 1860 r.) oraz najlepiej rozwijających się i prosperujących na Śląsku manufaktur była wytwórnia porcelany w Jaworzynie Śląskiej. Założył ją i znakomicie zarządzał Traugott Silber. Przekształcona w 1886 roku w Towarzystwo Akcyjne wytwórnia należała min. do Związku Niemieckich Fabryk Porcelany w Berlinie czy Związku Niemieckich Fabryk Porcelany Użytkowej, Ozdobnej i Artystycznej w Weimarze. Produkowano tam: serwisy, świeczniki, lampy, patery, medale, bomboniery, wazony, talerze okolicznościowe, figurki porcelanowe. Wyroby te odnosiły sukcesy na licznych wystawach zagranicznych odznaczając się oryginalnym zdobnictwem (liczne złocenia, finezyjne kształty filiżanek i dzbanków, bogate dekoracje kwiatowe). Upaństwowiona w 1952 roku wytwórnia otrzymała nazwę „Zakłady Porcelany Stołowej Karolina”.

Karolina 1.2

Porcelana Karolina, sygnatura. Fot.: Silesia Art ul. Mikołowska 45.

Karolina 1

Bażant, porcelana Karolina. Fot.: Silesia Art ul. Mikołowska 45.

 

 

Kilka słów o technikach malarskich cz. II

Fresk – technika malarstwa ściennego polegająca na malowaniu na mokrym tynku, pokrytym kilkoma warstwami zaprawy, farbami z pigmentów odpornych na alkaiczne działanie wapna, rozprowadzanymi wodą deszczową. Fresk jest techniką bardzo trudną, gdyż nie pozwala na dokonywanie poprawek i zmian, należy jednak do najtrwalszych rodzajów malarstwa ściennego. Jako fresk często niesłusznie określa się każde malowidło ścienne wykonane inna techniką.

Stworzenie Adama,fresk z Kaplicy Sykstyńskiej

Stworzenie Adama, fresk z Kaplicy Sykstyńskiej.

Al secco – technika malarstwa ściennego polegająca na malowaniu na suchym tynku pigmentami zmieszanymi z wodą, których spoiwem jest mleko wapienne, kazeina, klej, olej, żywice, woski, jajko. Czasem mylona z suchym freskiem. W technice al secco nie ma w przeciwieństwie do fresku podziału na partie dzienne, w fakturze mogą występować impasty. Technika stosowana głównie w starożytności, od XV wieku zastąpiona przez fresk. W XVII – XIX w. często stosowano technikę mieszaną: fresk i al secco.

al secco, Sudan,fot. Wiedza i  Życie

Al secco, Sudan. Fot: Wiedza i Życie.

Mozaika – technika dekoracyjna zaliczana do malarstwa monumentalnego, polegająca na układaniu wzoru z drobnych, różnego kształtu barwnych kamieni, szkła i ceramiki, na odpowiednio przygotowanym podłożu ( świeża zaprawa kamienna, cement, mastyks). Pojedyncze elementy mozaiki nazywa się TESSERAMI. Technika ta daje efekty zbliżone do malarstwa, jest bardzo trwała dzięki czemu stosuje się ją głównie jako dekorację architektoniczną, używana także do wyrobów rzemiosła artystycznego. Mozaika znana była od starożytności w Azji Mniejszej i Basenie Morza Śródziemnego, a także stosowano ją w sztuce Islamu.

Ravenna Koœció³ San Vitale (UNESCO) - Mozaiki bizantyjskie

Mozaiki bizantyjskie, Ravenna. Fot: Uniwersytet Łódzki.

Witraż – technika malarska zaliczana do malarstwa monumentalnego, znana od starożytności, rozpowszechniła się w Średniowieczu, rozkwit przypada na XIII w. we Francji (Charters,Paryż). Od XVI w. dzięki farbom emaliowym, wykonywano na witrażu barwne malowidła. Kawałki szkła (barwione w stanie płynnym barwnikami metalowymi) łączono ołowianymi ramkami i osadzano między żelaznymi sztabami.

Witraż,S. Wyspiański,fot.Wikipedia

Witraż, S. Wyspiański. Fot: Wikipedia.

Sgraffito- jedna z technik dekoracyjnego malarstwa ściennego, polegająca na pokryciu muru kilkoma warstwami barwnego tynku i na częściowym zeskrobywaniu wilgotnych warstw górnych za pomocą ostrych narzędzi. W wydrapanych partiach odsłania się kolor warstwy dolnej i powstaje dwu – lub kilkubarwna kompozycja oparta najczęściej na ornamencie geometrycznym. Stosowana głównie do dekoracji fasad w architekturze renesansu.

Sgraffito,Hradec Králové,fot. Wikipedia

Sgraffito, Hradec. Fot: Wikipedia.

Kilka słów o technikach malarskich

 

Malarstwo jest jedną z dziedzin sztuk plastycznych, w której istotę stanowi posługiwanie się linią i barwą (lub wyłącznie plamą barwną) w celu osiągnięcia efektu ostatecznego, jakim jet obraz. Znane ludzkości od zarania dziejów we wszystkich kręgach kulturowych służyło na przestrzeni wieków rozmaitym celom, a ze względu na bogactwo tematów, metod technicznych oraz rozwiązań formalnych – oddziaływało także szeroko na inne dziedziny sztuki, takie jak: grafika, rzeźba, czy rzemiosło artystyczne.

 

Podział malarstwa

W zależności od przeznaczenia i skali wielkości możemy rozróżnić malarstwo MONUMENTALNE lub DEKORACYJNE (w architekturze – ścienne , sklepienne oraz plafonowe); SZTALUGOWE (obrazy o charakterze przenośnym, np. TABLICOWE – gdy podobrazie stanowi deska); KSIĄŻKOWE (iluminacje); MINIATUROWE (charakteryzuje się małym formatem i precyzyjną techniką). Biorąc pod uwagę temat i treść malarstwo możemy podzielić na PRZEDSTAWIAJĄCE (religijne, mitologiczne, historyczne, batalistyczne, rodzajowe, krajobrazowe, animalistyczne, martwa natura, portret, akt, weduta, wnętrze) oraz ABSTRAKCYJNE.

 

Kolejnym ważnym kryterium podziału są techniki malarskie, takie jak: olej, akwarela, tempera, gwasz, pastel, enkaustyka, fresk, all secco, mozaika, witraż, sgraffito, a także wprowadzone przez współczesnych artystów: assemblage, collage, emballage, mechanofaktura, strukturalizm. Przystąpmy do krótkiego omówienia wymienionych powyżej technik.

Jan Matejko, olej na płótnie. Fot. Muzeum Śląskie.

Technika olejna – głównym spoiwem jest olej lniany (rzadziej makowy lub inny). Za podłoże malarskie służą najczęściej drewno, płótno, blacha (rzadziej papier lub pergamin). Farbę nakładać można na płótno pędzlami lub szpachlami na sposób warstwowy (na zaprawę kładzie się podmalówkę z farb szybkoschnących a na nią wielowarstwowy nakład barwny) lub alla prima – polegający na kładzeniu farby od razu na zaprawie. Dawniej stosowano także przezroczyste warstwy wykończeniowe (werniks). Technika olejna jest trwała, łatwo uzyskać w niej nasycone barwy.

Zofia Stryjeńska,gwasz

Zofia Stryjeńska, gwasz. Fot. Muzeum Słupskie.

Gwasz – jest to nieprzezroczysta farba wodna (spoiwem jest guma arabska). Po wyschnięciu gwasz lekko jaśnieje, co daje efekt zbliżony do pasteli. Za podłoże służy papier barwny lub biały. Technika ta stosowana była w Europie od Średniowiecza (iluminacja).

Tempera na desce - Rublev Paul.Wikipedia

Rublev Paul, tempera na desce Fot. Wikipedia.

Tempera – najpospolitsza i najtrwalsza technika malarska znana od Starożytności, stosowana szeroko do końca XV wieku. Straciwszy na znaczeniu przez rozpowszechnienie techniki olejnej, została odkryta ponownie w XIX wieku. Spoiwem malarskim może być jajko lub żywica, zaś podobraziem płótno, deska lub papier.

Julian Fałat, Akwarela

Julian Fałat, akwarela. Fot. Culture.pl.

Akwarela – technika posługująca się farbami wodnymi (o spoiwie rozpuszczalnym w wodzie), kładzionymi najczęściej na papierze tworząc cienką [przezroczystą warstwę. Technika ta wymaga dużej precyzji ze względu na trudność w dokonywaniu poprawek.

Kazimierz Sichulski,pastel

Kazimierz Sichulski, pastel. Fot. Wikipedia.

Pastel – farba uformowana w cienkie, miękkie pałeczki z pigmentów, kredy, gipsu i małej ilości spoiwa. Technika malarska posługująca się tymi farbami ma charakter pośredni pomiędzy rysunkiem a malarstwem. Podobraziem najczęściej jest papier, płótno lub karton. Obrazy wykonane pastelami mają jasne, delikatne kolory, które miękko się przenikają.

Enkaustyka, Fajum

Fajum, enkaustyka. Fot. Wikipedia.

Enkaustyka – antyczna technika malarska, w której spoiwem jest wosk pszczeli. Pigmenty z woskiem nakładano na gorąco woskiem. Farby enkaustyczne mają trwałą barwę, źle wpływa na nie jednak zbyt wysoka temperatura. Stosowana w Egipcie w I i II wieku naszej ery oraz Grecji i Rzymie, zarzucona prawie całkowicie w Średniowieczu.

 

Cdn.

O złotnictwie słów kilka…

 

Złotnictwo uważane jest za jedną z najwspanialszych dziedzin rzemiosła artystycznego. Jest to sztuka wykonywania przedmiotów z metali szlachetnych (srebro, złoto) oraz innych drogocennych materiałów (kość słoniowa, kryształ górski) z zastosowaniem różnorodnych technik zdobniczych.

Komplet srebrnych, pozłacanych naczyń, 1616. Fot. Muzeum Mazowieckie w Płocku.

Zardiniera srebrna XIX Austria. Fot. Muzeum Mazowieckie w Płocku.

Techniki złotnicze

 

Dzieła złotnicze kształtowane były poprzez odlewanie (najczęściej na wosk tracony), co dawało możliwość uzyskania odlewów o różnych kształtach, oraz przez odkuwanie. Srebrne naczynia często złocono stosując metodę ogniową (w drugiej połowie XIX wieku rozpowszechniła się tańsza i łatwiejsza technika złocenia galwanicznego). W celu uzyskania z płaskiej blachy naczyń różnego kształtu lub ozdobnych, półplastycznych reliefów figuralnych, roślinnych i ornamentalnych, stosowano technikę zwaną repusowaniem (trybowaniem), czyli wykuwaniem na zimno. W XIX wieku z potrzeby masowej produkcji identycznych przedmiotów technika repusowania została wyparta przez sztancowanie. Mechaniczne powielanie motywów dekoracyjnych umożliwiała sztanca (metalowe narzędzie zaopatrzone w rodzaj stempla z wklęsłym lub wypukłym wzorem).

 

Rozpowszechniony w XVI i XVII wieku ornament składający się z łezkowatych lub półkolistych guzków uzyskiwano za pomocą techniki zwanej puklowaniem. Inne techniki zdobnicze służące na przestrzeni wieków do dekoracji naczyń to: filigran (wykonywanie ornamentu lub całego przedmiotu z cieniutkich srebrnych lub złotych drucików, które wyginane i lutowane dają ażurowy wzór), granulacja (zdobienie przy pomocy małych lub srebrnych kuleczek, zwanych granulkami, przylutowywanych na powierzchnię przedmiotu), grawerowanie (jedna z najdawniejszych technik zdobienia, polegająca na tworzeniu dekoracji wklęsłych za pomocą dłut, pilników i wierteł), niellowanie (wypełnianie zagłębień grawerowanego ornamentu pastą złożoną z siarczków srebra, miedzi i ołowiu, która po wypaleniu i ostudzeniu przedmiotu szlifuje się i poleruje).

5. Wirtualne Muzeum Fabryki Norblin 11. Wirtualne Muzeum Fabryki Norblin

Historia sreber

 

Wyroby złotnicze od wielu epok cenione były zawsze bardzo wysoko, gromadzone w zamożnych domach świadczyły o potędze i bogactwie samego właściciela. W średniowieczu i wczesnym renesansie szczególną popularnością cieszyły się wyroby z Norymbergii (w tym puchary puklowane w kształt owocu ananasa lub winnego grona). W XVI w. uznanie zyskały wyroby pochodzące z warsztatów złotniczych z Krakowa, Gdańska czy Torunia, a w XVII w. rozwinęły się także warsztaty w Warszawie, Poznaniu, Wilnie i Lwowie. Wiek XVII, gdy modę na naszych ziemiach zaczął dyktować Augsburg uznaje się za najwspanialszy okres w dziejach złotnictwa w Polsce. Krajowe wyroby naśladujące bujną ornamentykę kwiatowo-owocową oraz sceny figuralne (charakterystyczne dla Augsburga) nie ustępowały niczym wyrobom zagranicznym.


Spośród złotników czynnych w Gdańsku w XVIII w. najsłynniejszy był Jan Gotfryd Schlaubitz. Do charakterystycznych wyrobów tego okresu należały srebrne, czasem złocone lub zdobione bursztynem kufle z nakrywami, dzbany, patery oraz misy pokryte bujnym repusowanym ornamentem z liści akantu, girland oraz owoców. Styl klasyczny – prosty i surowy – pojawił się w dziełach złotników warszawskich w końcu XVIII wieku i panował do początku XIX wieku. Przedmioty tego okresu charakteryzują proste geometryczne formy pozbawione dekoracji ornamentalnej. Jednym z najsłynniejszych złotników tamtego czasu był Karol Filip Malcz, tworzący wyroby o doskonałej szlachetnej formie, gustownej dekoracji i starannym wykończeniu.

Fot. Wirtualne Muzeum Fabryki Norblin.

Fot. Wirtualne Muzeum Fabryki Norblin.

Norblin i Fraget

 

W połowie XIX wieku prym zaczęły wieść wyroby platerowane. W 1865 roku T. Werner połączył swój zakład z wytwórnią Norblina, zaś w 1883 roku wykupił firmę braci Buch. Zakłady Nroblina nastawione były głównie na masową produkcję wyrobów platerowych: pater na słodycze i owoce, tac, lichtarzy, koszyczków – charakteryzowały je skromne dekoracje girlandów, festonów oraz wici kwiatowo-roślinnych, a także funkcjonalność i przystępna cena.

 

Największą popularnością cieszyły się jednak wyroby ze słynnej wytwórni Frageta, działającej od 1824 roku w Warszawie. Platery Frageta były srebrzone na miedzi, zaś naczynia korpusowe miały złocone wnętrza, formą nawiązując do złotnictwa renesansowego i barokowego. Od połowy XIX wieku zaczęto wykonywać platery na mosiądzu i nowym srebrze o urozmaiconej stylistyce. W asortymencie można było znaleźć: łopatki do ryb, tortu i pasztetu, noże do sera i do masła, łyżki do kruszonu i lemoniady, szufelki do cukru, sitka do herbaty, dziadki do orzechów etc. Produkowano także samowary, herbatnice, żardiniery i wazony do kwiatów, serwisy do likieru i konfitur, wazy do ponczu, wazony do wina. Sklepy firmowe znajdowały się między innymi w Kijowie, Atenach, Buenos Aires i Rio de Janeiro.

 

Rodzaje sztućców Frageta, Arhiwum Państwowe Warszawa.

Rodzaje sztućców Frageta. Fot. Archiwum Państwowe Warszawa.

Fabryka Norblin. Fot. Archiwum Państwowe Warszawa.

 

Krótka historia ceramiki – porcelana

Porcelana zajmuje najwyższe miejsce wśród wyrobów ceramicznych. Otrzymujemy ją poprzez wypalanie w temperaturze 900 stopni Celsjusza mieszaniny białej kaolinowej glinki ze skaleniem, krzemionką oraz dodatkiem wody. Masa owa odznacza się dużą plastycznością. Wypaloną porcelanę pokrytą glazurą, wypala się ponownie w 1400-stu stopniach Celsjusza – sprawiając, że przechodzi ona w stan szkliwmy łącząc się z porcelanową masą na stałe. Końcowy produkt różni się od innych wyrobów ceramicznych cienkimi ściankami, które nie tylko „prześwitują” ale i wydają specyficzny dźwięk przy uderzeniu.

Meissen, Serwis herbaciany, Historical Meissen

Serwis herbaciany, fot. Historical Meissen

Meissen, Table dish, Historicla Meissen Museum

Table dish, fot. Historicla Meissen

Manufaktura w Meissen

 

Porcelanę wynaleźli Chińczycy, produkując ją co najmniej od VII wieku naszej ery. Europejczykom znana jest od połowy XVII wieku, kiedy to zaczęto ją sprowadzać na nasz kontynent, próbując jednocześnie bezskutecznie rozwikłać sekret jej wytwarzania. Udało się to dopiero na początku XVIII wieku Johannowi Friedrichowi Bottegerowi – nadwornemu alchemikowi Augusta II Mocnego. Bottger, w pilnie strzeżonym miejscu, odseparowany od świata zewnętrznego, prowadził badania mające doprowadzić do wynalezienia złota – ewentualna porażka miała być ukarana śmiercią przez powieszenie. Mimo, że alchemik nie odkrył sposobu pozyskiwania cennego kruszcu,doprowadził do innego niesamowitego odkrycia na zawsze zmieniając bieg historii. W roku 1708 wynalazł rodzaj kamionki, by niedługo potem uzyskać pierwszą porcelanę na terenie Europy, a w roku 1710 doprowadzić do uruchomienia pierwszej europejskiej wytwórni porcelany w Miśni (Meissen) pod nazwą Królewskiej Manufaktury Porcelany. Sposób pozyskiwania cennej masy miał pozostać tajemnicą, Bottger oraz jego pracownicy byli pilnie strzeżeni – jednak w roku 1717 jeden ze współpracowników uciekł do Wiednia.

Meissen, Fili

Filiżanka do kawy, kobaltowy wzór cebulowy, fot. Historical Meissen

Meissen, Talerz Red Dragon, Historical Meissen

Talerz Red Dragon, fot. Historical Meissen

Typy zdobień miśnieńskich

 

Porcelanę miśnieńską cechował bardzo wysoki poziom wykonania, zarówno pod względem technicznym, jak i artystycznym. Naczynia zdobione były scenkami rodzajowymi (wpływy orientalne) oraz kwiatami indiańskimi. Popularne były wzory z tzw. „żółtym lwem”. Często spotykane były również kwiaty europejskie (tzw. deutsche Blumen) oraz kobaltowy wzór cebulowy (zwiebelmuster). Ogromny rozgłos zyskał królewski serwis „z czerwonym smokiem” rozpoczynając na szeroką skalę produkcję serwisów z innymi kolorami smoków (czerwony był zarezerwowany wyłącznie dla dworu). Jednak za najsłynniejsze z serwisów miśnieńskich uznaje się: serwis należący do Aleksandra Józefa Sułkowskiego (pierwszego ministra króla Augusta II Mocnego) oraz należący do naczelnego dyrektora manufaktury w Miśni Henryka Bruhla (tzw. serwis Łabędzi, przeznaczony dla sto osób, liczył łącznie 2200 elementów). Manufaktura porcelany w Meissen funkcjonuje do dziś – w znajdującej się tam ekspozycji muzealnej można obejrzeć kolejne etapy rozwoju artystycznego na przestrzeni wieków.

Meissen, Portret na filizanceze spodkiem, Historical Meissen

Portret na filiżance ze spodkiem, fot. Historical Meissen

Meissen, Figurka Dwie Zyrafy, Historical Meissen

Figurka Dwie Żyrafy, fot. Historical Meissen

Krótka historia ceramiki

Jedną z najstarszych produkcji rąk ludzkich, która towarzyszy nam od epoki kamiennej, jest ceramika. Terminu tego używamy w stosunku do wypalanych wyrobów glinianych, o charakterze dekoracyjnym lub użytkowym, oraz artystycznych zdobieniach. W zależności od rodzaju użytych surowców i właściwości czerepu wyróżniamy wyroby: garncarskie, fajansowe, kamionkowe oraz porcelanę.

Majoloka kobalt

Majolika, fot. Muzeum w Nieborowie

Wyroby z majoliki

Terminem majolika (od Majolica – hiszpańska wyspa Majorka) określamy fajans pokryty nieprzezroczystym, ołowiano-cynowym szkliwem, zdobionym bogatą dekoracją, w okresie od XV do XVIII wieku wyrabiany we włoskich warsztatach. Najczęściej spotykanym motywem dekoracyjnym były duże zgeometryzowane wzory roślinne, z przewagą barw: zielonej, fioletowej i ciemnogranatowej.  Majolikę produkowano we Florencji, Orvieto, Sienie i Faenzy (od której to nazwy pochodzi termin fajans).

 

 

Majolika - Nieborów

Majolika – Nieborów, fot. Muzeum w Nieborowie

Powierzchnie naczyń dekorowano scenami rodzajowymi, mitologicznymi lub historycznymi. Pojawiły się również portrety w kolorach: szafirowym, żółtym, zielonym lub białym. Głównym produktem wytwórni majoliki były duże, bardzo dekoracyjne talerze, przeznaczone do wieszania na ścianach lub stawiania na kredensach.

 

Muzeum w Nieborowie

Muzeum w Nieborowie, fot Muzeum w Nieborowie

Zachowane w rodzimych zbiorach muzealnych egzemplarze świadczą o tym iż mimo, że nie udało się u nas rozwinąć produkcji majoliki na szerszą skalę, naczynia te były w Polsce znane i cenione. Ciekawostką jest, że w roku 1881 książę Michał Radziwiłł, pragnąc wspierać i rozwijać przemysł krajowy otworzył w Nieborowie manufakturę majoliki.  Kierownikiem wytwórni został Stanisław Thielle. W skład asortymentu wchodziły całe serie dużych talerzy i półmisków, wazy, amfory, dzbany, kufle, talerzyki, ozdobne piece i kominki. Obecnie w budynku manufaktury w Nieborowie znajduje się między innymi ekspozycja stała zachowanych wyrobów, które pochodzą z dawnej wytwórni.

Fajans Delft - Artshooter - Tulpenvaas - Wazon na tulipany, 1700–1800, Museum Boijmans Van Beuningen

Flakonna tulipany, fajans z Delft, fot. Wikipedia

Fajans holenderski

W XVII wieku pragnąc naśladować porcelanę sprowadzaną z Chin, w Holandii zaczęto produkować na szerszą skalę fajans. Głównym ośrodkiem produkcji było miasto Delft, gdzie mnożyły się warsztaty specjalizujące się w tej sztuce. Typowym produktem tamtejszych manufaktur były duże wazony dekoracyjne – motywami dekoracyjnymi często nawiązujące do ornamentyki zdobiącej porcelanę chińską. Naczynia zdobione były także holenderskimi motywami pejzażowymi oraz rodzajowymi – najczęściej w barwie kobaltu na białym tle.
W Polsce możemy również spotkać oryginalną dekorację z płytek ceramicznych, również będących specjalnością Delft – jest to klatka schodowa pałacu w Nieborowie.

 

Wazon, fajans z Delft, fot. Wikipedia

Wazon, fajans z Delft, fot. Wikipedia

Fajans angielski

W XVIII wieku ceramicy angielscy w wyniku poszukiwań twórczych wynaleźli fajans delikatny, produkowany z wysokogatunkowych glinek, z dodatkiem kwarcu, skalenia, a także kaolinu. Wypalany był w temperaturze 1100 stopni Celsjusza, co dawało zdecydowanie większą twardość i odporność mechaniczną. Naczynia takie były również cieńsze, lżejsze o delikatnym kremowym kolorycie.

 

Wedgwood, waza ok 1790 rok, fot. Wikipedia

Wedgwood, waza ok 1790 rok, fot. Wikipedia

Angielski artysta Wedgwood wynalazł nowe masy ceramiczne, naśladujące szylkret, agat, jaspis, a także odmiany delikatnej nieszkliwionej kamionki, barwionej na: szafir, szarozielony, niebieski lub liliowy. Wszystko to razem przyczyniło się do spopularyzowania fajansu na arenie światowej. Najbardziej charakterystyczne dla produkcji Wedgwood’a są kawowe oraz herbaciane serwisy, dzbany i dekoracyjne wazony – zdobione nakładaną białą płaskorzeźbą, naśladujące antyczne kamee z jaspisu. Fajanse angielskie cieszyły się w Polsce popularnością, a ich posiadaczami byli król Stanisław August oraz rodziny Czartoryskich czy Zamoyskich.

 

Wedgwood, fajans; "Uczta bogów", fot. Wikipedia

Wedgwood, fajans; „Uczta bogów”, fot. Wikipedia

Fajans francuski

Najbardziej popularne wytwórnie fajansu we Francji znajdowały się w Strasburgu oraz w Marsylii. Te pierwsze zdobione były delikatnymi kwiatami o cienkich łodyżkach (tzw. kwiaty indyjskie) jak również kwiatami krajowymi: różami, tulipanami, dzwonkami. Często pojawiał się także wizerunek Chińczyka z profilu, w sukni i kapeluszu, z fajką, wędką lub koszem kwiatów.

Półmisek, Francja, Strasbourg, ok.1730 r., fajans, fot. Wikipedia

Półmisek, Francja, Strasbourg, ok 1730 r., fajans, fot. Wikipedia

W Strasburgu produkowano także naczynia w kształcie owoców, ptaków lub warzyw, używanych do przechowywania np. masła lub pasztetów.

W Marsylii po 1749 roku powstały dwie najsłynniejsze wytwórnie pod kierownictwem Wdowy Perrin oraz Honore Savy’ego. Produkowane przez nie naczynia cechowała niesamowita oryginalność form, pomysłowość kształtów oraz wielkiej urody dekoracja w postaci wstęg, scenek rodzajowych oraz fantazyjnych wizerunków Chińczyków.

cdn.

Zabytkowy mebel doda uroku każdemu wnętrzu

Dębowy kredens z XX wieku, ok 1920 rok

Dębowy kredens z XX wieku, ok 1920 rok. Fot.: Silesia Art Katowice Mikołowska 45.

 

Meble z duszą

Pierwsze kredensy pojawiły się  w użytku już w epoce  Średniowiecza, służąc  jako bufet zdobiący szlacheckie domy.  Były to małe  stoliki, umieszczane w jadalni obok stołu do jedzenia.  Na nich to ustawiano potrawy przeznaczone do konsumpcji, których przed ucztą  na oczach gości próbował kredensowy by zademonstrować, że jedzenie nie jest zatrute.

 

Piękne i funkcjonalne

Z biegiem czasu mebel ten zmieniał swój wygląd, inne stało się też  jego zastosowanie.  Korpus, który spoczywał na podstawie ze stopniami lub nogach o różnorodnych kształtach, miał także drzwiczki na przodzie. Często były one przeszklone, co pozwalało eksponować zastawy stołowe oraz inne przedmioty, którymi chciał pochwalić się właściciel domu.
Do struktury mebla dodano nastawę, posiadająca drzwiczki,  tudzież  półki, ułatwiające  ekspozycję posiadanych dóbr. Łączono w ten sposób użyteczność kredensu z jego estetycznymi walorami. Przykładem takiego mebla jest dębowy kredens z około tysiąc dziewięćset dwudziestego roku, który mogą Państwo znaleźć w salonie antycznym na ulicy Mikołowskiej 45 w Katowicach.

 

Magnes na koneserów

Kredens posiada oryginalne zdobienia w postaci kryształowych, ręcznie szlifowanych szybek oraz  finezyjnych okuć. Ciekawym  i rzadko spotykanym rozwiązaniem jest również podświetlana szuflada w nastawie.

 

Zapraszamy do oglądania – nie tylko takich rarytasów…

8.1

Podświetlana szuflada. fot.: Silesia Art Katowice ul. Mikołowska 45.

8.6

Ręczne okucia. fot.: Silesia Art Katowice ul. Mikołowska 45.

8.3

Kryształowe szyby. fot.: Silesia Art Katowice ul. Mikołowska 45.

8.5

Ręczne okucia. fot.: Silesia Art Katowice ul. Mikołowska 45.

 

 

 

 

 

 

 

Zobacz, co możne Ci dodać trochę światła…

DSC_0_HPIwynik (220)

Piękne stare żyrandole. fot.: Silesia Art, Katowice ul. Mikołowska 45

 i odprężyć…

Fotel

Oryginale stare fotele, trony i krzesła. Fot.: Silesia Art Katowice ul. Mikołowska 45

po posiłku…

Zestaw obiadowy

Stare serwisy śniadaniowe, obiadowe,m, kawowe i herbaciane. fot.: Silesia Art, Katowice ul. Mikołowska 45.

w wolnej chwili…

Zegar wiszacy

Stare zegary wiszące, stojące oraz kuranty. fot.: Silesia Art, Katowice ul. Mikołowska 45.

kiedy myślisz o prezencie…

Mojzesz figura

Mosiężne oraz porcelanowe figury. fot.: Silesia Art, Katowice ul. Mikołowska 45.

20140201628

Obrazy… fot.: Silesia Art Katowice ul. Mikołowska 45

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Translator

Informacja o plikach Cookie

Ta strona używa plików Cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i możliwości zmiany ustawień Cookies w przeglądarce. Czytaj więcej...